1. Donnie Darko / Richard Kelly / 2001

Donnie-Darko-donnie-darko-18684541-1600-900

Yönetmenliğini Richard Kelly’nin yaptığı filmde Donnie Darko, orijinal bir fikir olması sayesinde diğer yönetmen ve yapımcılar için kült bir karakter haline gelmiştir ve gizemli, esrarengiz filmlerin en başında akıllara gelir.
Film bazı gerçek olamayan görüntüler gören Donnie’nin, ailesinin ve okulun kendisi için çizdiği yoldan ayrılıp sık sık görünen tavşan kostümlü adamın peşinden gitmesini konu alır.
Peki filmde Lynchyen olan ögeler neler? Filmdeki büyük gizemli tavşan kostümünü görünce David Lynch’in Rabbits’ini hatırlamamak mümkün değildir. Bu arada filmi izlerken hissedilen garip ve gizemli olaylar adeta bir David Lynch filminden fırlamış gibi.
Richard Kelly ilginç, esrarengiz karakterler ve hayalleriyle kendi hikayesini inşa eder. Boş sessiz şehir David Lynch’in “Mavi Kadife” ve “Kayıp Otoban” filmlerindeki Lynchyen şehirlerden farklı değildir. Donnie Darko’yu izledikten sonra Donnie’nin (Jake Gyllenhaal) bakışlarını hatırladıkça, aklınıza Mavi Kadife’deki Kyle MacLachlan’ın ölümcül ve rahatsız edici bakışları gelecek.

2. Pi / Darren Aronofsky / 1998

Darren Aronofsky, Pi’yi çektiğinde 29 yaşında idi. Şimdi ise çağdaş Amerikan sinemasının ustalarından birisi olarak kabul ediliyor.
Filmde, bir sayı kuramcısı olan Maximillian bir sayı bulur Pi… Dünya üzerindeki her şeyin sayılarla bir bağlantısına inanan Maxi, bu sayıyla dünyayı değiştirebileceğine inanır ve insanlara bu sayının gücünü kabul ettirmek için mücadele eder.
Peki filmde Lynchyen olan ögeler neler? Pi’nin kült bir film olmasında David Lynch’in çok büyük etkisi vardır. İçerik olarak “Silgi Kafa” ve Pi çok benzerler. İki filmde siyah-beyazdır ve görüntüler bol grenlidir. Düşük bütçeyle çekilen iki filmde yüksek hasılat elde ederler. Bu filmlerde oluşturdukları tarzlar iki yönetmeninde üzerine oturur ve bundan sonraki filmleri de aynı tarzları taşırlar.
Pi’de anlatılan hikaye bir rüya değildir, ana karakterin yaşadıkları final sahnesinde kafasını matkapla delmesine neden olur. Çok Lynchyen ögeler içeren sahne, “Silgi Kafa” filminin sonunu hatırlatır. Aronofsky’nin detay seslerini kullanması da bir başka Lynchyen unsurdur.

3. Being John Malkovich / Spike Jonze / 1999

Charlie Kaufman’ın (Adaptation) yazdığı, Spike Jonze’un (Her) yönettiği film, işşiz bir kuklacı olan Craig Schwartz’ın John Malkovich’in gözlerinden dünyayı görebilmenin bir yolunu bulmasını ve daha sonra hayatındaki değişiklikleri anlatır.
Peki filmde Lynchyen olan ögeler neler? Böyle garip hikayeler konu olduğunda akla sadece David Lynch gelir. Güçlü bir dile sahip olan ve sıradışı filmlerde hep parmağı bulunan senarist Charlie Kaufman ve yönetmen Spike Jonze kendi dillerini geliştirmekte Luis Bunuel ve David Lynch’e çok şey borçludurlar.

4. Tetsuo / Shinya Tsukamoto / 1989

Japon yönetmen Shinya Tsukamoto’nun ünlü “Tstsuo: Iron Man” filminin devam filmi olan Tetsuo, “Metal Fetişist” diye adlandırılan ve vücudunun içine metal sokmaktan zevk alan bir adamın hikayesini anlatıyor.
Peki filmde Lynchyen olan ögeler neler? Pi gibi bu filmde 16 mm ile çekilmiş, içerisinde tuhaf ögelerin bulunduğu siyah-beyaz ve grenli bir film.
Çok tuhaf bir hikaye ve son derece grafiklerden oluşan sahneler (ve “sözde” erotik olan kanlı sahneler),  bazen komik olan ve sadece Lynchyen filmlerde görebileceğiniz hastalıklı hayalgücünden yaratılan dünyalardan oluşan bir film.

5. Perfect Blue / Satoshi Kon / 1997

Satoshi Kon, 2010 yılında henüz 46 yaşındayken öldü. Paprika (2006) gibi ilginç animeleri ile tanınıyordu.
Perfect Blue, bir pop idolünün müzik grubunu bırakıp oyuncu olmasını ve sonrasında hayatındaki değişikliklerini anlatır.
Peki filmde Lynchyen olan ögeler neler? Film Mulholland Drive’dan çok önce yapılır fakat iki filmde tematik olarak çok yakındır.
Perfect Blue, çok panoramik bir hikaye değildir. Tek bir şarkıcı/oyuncu üzerinden konu ilerler ama anlatı stratejisi Lynch’in Hollywood hakkında olan filmi Mulholland Drive’daki stratejisine çok yakındır.Perfect Blue’da işlenen, gerçeklik ve kurgu arasındaki çizgi, akıllılık ve delilik arasındaki bulanıklık Lynchyen filmler için safça kalır.

6. Berberian Sound Studio / Peter Strickland / 2012

Yönetmen Peter Strickland’ın yurtdışına açılan ilk filmi The Duke of Burgundy, yurtdışında eleştirmenler tarafından çok beğenilmişti.
Filmde, giallo tarzı bir filmin yapımında çalışan İngiliz ses mühendisinin hikayesi anlatılır.
Peki filmde Lynchyen olan ögeler neler? Berberian Sound Studio bir giallo filmdir ve 1970’lerde çok sık çekilen giallo* filmlere saygı duruşunda bulunulur.
Film, yalnız ses mühendisine ve renklerin (kırmızı ve kahverenginin hassas kullanımı) ve seslerin yarattığı estetik vurguya odaklanarak David Lynch yapımı bir giallo film halini alıyor. Ayrıca, Berberian Sound Studio’da kullanılan klostrofobik ortamların yarattığı delirtici atmosfer Lynch filmlerini aratmıyor.

 * : genellikle suç, korku ve erotizm ögeleri barındıran, yirminci yüzyıl italyan edebiyat ve sinema tarzı

7. The Cell / Tarsem Singh / 2000

Ünlü Hint-Amerikalı film yapımcısı ve yönetmen Tarsem Singh, The Cell ve Mirror Mirror filmleri ile şöhret kazandı.
Film, bir seri katilin son kurbanını bulunması için FBI’a yardım eden çocuk psikologu Catherine Deane’in öyküsünü anlatır.
Peki filmde Lynchyen olan ögeler neler? Film güzel görüntüleri ile uzun video klipler gibi görünse de, aslında Lynch’in filmlerinden alışık olduğumuz zihnin labirentlerinde dolaştıran rüya sahnelerinden farkı olmayan bir film.

8. The Reflecting Skin / Philip Ridley / 1990

Bu korkutucu filmin yazarı ve yönetmeni, Peter Medak’ın The Krays filminin senaristi olarak tanınan Philip Ridley.
Sekiz yaşındaki Steve’in yerli ve dul bir vampir olduğu düşünülür.
Peki filmde Lynchyen olan ögeler neler? The Reflecting Skin, 1990’ların unutulan filmlerinden. Çoğu sürreal film gibi, taşranın karanlık yüzünü anlatan film, Lynch’in Mavi Kadife filmine görsel açıdan da çok benzemekte.

9. Jacob’s Ladder / Adrian Lyne / 1990

Jacob’s Ladder’ın yönetmeni, seks işçileri ile ilgili filmleri ile tanınan ve Fatal Attraction, 9 ½ Weeks filmleriyle ünlenmiş Adrian Lyne’dır.
Filmde, bir Vietnam Savaşı gazisinin çocuğunun ölümünden sonra geçmişini hatırlamaya çalışması konu alınır.
Peki filmde Lynchyen olan ögeler neler? Film, İncil’in doğrusal olmayan hikaye anlatımından etkilenerek, gerçeklik ve kurgu arasındaki bulanıklığını ele alır. Lyne sinema dilini oluşturmasında Lynch’e çok şey borçludur. Filmi Lynchyen yapan şey, Jacob Singer’ın baş ağrısı sahnesinin Francis Bacon resimlerine saygı duruşunda bulunmasıdır. Aynı şeyi David Lynch, Kayıp Otoban filminde kullanır.

10. Vanilla Sky / Cameron Crowe / 2001

Akademi Ödüllü yönetmen Cameron Crowe, bu filmi dünya çapında eleştirmenler tarafından çok beğenilir. Ayrıca Crowe, Jerry Maguire ve Almost Famous filmleriyle de tanınır.
Geçirdiği kaza sonucu hayatının dengelerinin değiştiği yayın yönetmeni David Aames’in hayatını ele alır film.
Peki filmde Lynchyen olan ögeler neler? Alejandro Amenabar’ın 1997 yapımı Open Your Eyes filminin yeniden çevrimi olan Vanilla Sky, filmin orjinal İspanyol versiyonu gibi sadece gerilim değildir. Film, psikolojik gerilim kurallarına meydan okur ve hassa bir stüdyo filmi olmanın ötesine gitmeye çalışır. Ayrıca film, rüyada olma halinin gerçek yaşamdan daha iyi olduğunu ve sinemanın bizler için daha iyi bir dünya yaratabileceğini anlatmaya çalışır.
Filme ilk baktığınız da Lynchyen bir öge bulamayabilirsiniz ama kentin yalnızlığında dolaşan David’in rüyasındaki atmosfer, David Lynch filmlerinden aşina olduğumuz bir konu. Ayriyeten sarışın-esmer ve ölümcül kadınla-masum kız çatışmalarını Lynch’in çoğu filminde görebiliriz.

  • Çeviri: Gençer Utku Gediz
Reklamlar